Irani është një nga vendet me regjimin më të veçantë dhe kompleks në botë, ku pushteti është i ndarë ndërmjet institucioneve fetare dhe atyre republikane. Ky model unik, i quajtur “Republikë Islamike”, përmban disa fakte interesante dhe të pazakonta për mënyrën si funksionon.
- Udhëheqësi Suprem është më i fuqishëm se Presidenti
Në krye të sistemit qëndron Udhëheqësi Suprem (aktualisht Ayatollah Ali Khamenei), i cili ka pushtet absolut mbi politikat e jashtme, mbrojtjen, drejtësinë dhe mediat. Ai zgjidhet nga një organ fetar, jo nga populli, dhe mandati i tij është praktikisht i përjetshëm.- Një “Këshill i Rojës” që filtrin zgjedhjet
Këshilli i Rojës (Guardian Council) ka autoritetin për të lejuar ose ndaluar kandidaturat për poste publike. Ai përbëhet nga 12 anëtarë – gjysma juristë islamikë, gjysma juristë laikë – të cilët miratohen nga vetë Udhëheqësi Suprem. Ata mund të skualifikojnë çdo kandidat që nuk është “lojal ndaj regjimit”. - Presidenti është i zgjedhur, por me kufizime të mëdha.
Presidenti i Iranit zgjidhet me votë popullore, por vetëm pasi kandidatët janë filtruar nga Këshilli i Rojës. Për më tepër, vendimet kryesore për çështje madhore kalojnë gjithmonë nga zyrat e Udhëheqësit Suprem.- Garda Revolucionare – më shumë se një forcë ushtarake
Garda Revolucionare Islamike (IRGC) është një superstrukturë që shkon përtej ushtrisë. Ajo ka kontroll mbi industri të mëdha ekonomike, shërbime sekrete, dhe operacione të jashtme në Lindjen e Mesme. IRGC konsiderohet si shteti brenda shtetit. - Mediat dhe rrjetet sociale janë të censuruara rreptësisht
Regjimi iranian mban nën kontroll pothuajse të gjitha mediat dhe bllokon qasjen në platforma si Instagram, Facebook dhe X (Twitter). Aktivistët dhe gazetarët që kritikojnë qeverinë shpesh përballen me arrestime, tortura apo edhe ekzekutime. - Zgjedhjet kanë pjesëmarrje të ulët për shkak të mosbesimit
Në zgjedhjet presidenciale të vitit 2021, pjesëmarrja ishte vetëm 48%, një nga më të ultat në historinë e republikës islamike – tregues i një zhgënjimi të thellë nga publiku për mungesën e reformave reale. - Një sistem që përzien ligjin islamik me strukturat moderne shtetërore
Kushtetuta iraniane i referohet sheriatit islam për çështje të drejtësisë, por gjithashtu përfshin institucione moderne si parlamenti, presidenti dhe gjykatat. Kjo përzierje e bën sistemin jo vetëm kompleks, por edhe shpesh kontradiktor. - Ekzekutime të larta dhe represion ndaj pakicave
Irani ka një nga shkallët më të larta të ekzekutimeve në botë, veçanërisht ndaj të rinjve dhe pakicave etnike apo fetare, si bahaitë, kurdët dhe sunitët.
Përfundim:
Regjimi iranian është një shembull i një pushteti të centralizuar rreth figurave fetare me një aparat shtetëror të ndërtuar për të ruajtur këtë balancë delikate mes religjionit dhe politikës. Ndërkohë që zyrtarisht e përshkruan veten si një republikë, në praktikë, pushteti më i madh qëndron në duart e pak individëve të palëvotuar, që vendosin për fatet e 85 milionë iranianëve.